Новости

"Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне сот жүйесін реформалау және процестік заңнаманы жетілдіру мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы" ҚР заңы Мемлекет басшысының сот жүйесін реформалау жөніндегі тапсырмаларын іске асыруға бағытталған.

Ағымдағы жылдың 5 шілдесінде "Қазақстан Республикасының кейбір конституциялық заңдарына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы" Конституциялық заңға (бұдан әрі – Конституциялық заң) қол қойылды, оның ішінде дербес кассациялық соттар мен олардың сот актілерін қарау жөніндегі өкілеттіктерін құру көзделеді.

Осыған байланысты заңда қылмыстық іс жүргізу кодексіне (бұдан әрі – ҚІЖК), Азаматтық іс жүргізу кодексіне (бұдан әрі – АІЖК), Әкімшілік рәсімдік – процестік кодексіне (бұдан әрі-ӘРПК), сондай - ақ бірқатар басқа заңдарға түзетулер көзделеді.

Бүгінде азаматтық және қылмыстық процесс бойынша сот талқылауының барлық барысы регламенттелген. ӘРПК-де сот талқылауын реттеуде ақылға қонымды және ұтымды тәсіл қолданылды.

Сот өндірісінің барлық түрлерінде кассацияға тапсыру кезінде тіпті әртүрлі ережелер мен тәсілдер бар.ӘРПК - де жаппай кассация жұмыс істейді, істер алқалы құрамда қаралады. ҚІЖК мен АІЖК-де кассациялық өтініштерді алдын ала қараудың тәртібі мен шарттары әртүрлі. Бұндай жағдай халық пен заң қауымдастығында негізделген сын тудыруда. Азаматтық және қылмыстық істер бойынша кассациялық сатыда істерді алдын ала қарауды алып тастау ұсынылады.

 Кассациялық сатыға жүгіну қағидаларын оңайлату мақсатында қылмыстық және азаматтық істер бойынша азаматтар беретін сот актілерін қайта қарау туралы өтінішхат кассациялық шағымға өзгертілді.

Кассациялық сатыда істерді алдын ала қарауды алып тастауға байланысты кассациялық сатыдағы сотта әкімшілік істерге (ӘРПК) ұқсас қылмыстық және азаматтық істерді қарау мерзімдері, яғни ақылға қонымды мерзімде, бірақ алты айдан аспайтын мерзімде қайта қаралады.

Кассациялық сатыға қолжетімділікті кеңейту үшін 2027 жылғы 1 шілдеден бастап талап қою сомасы 2 000 АЕК-тен кем болған кезде жеке тұлғалардың және талап қою сомасы 30 000 АЕК-тен кем болған кезде заңды тұлғалардың мүліктік мүдделеріне байланысты даулар бойынша, сондай-ақ қылмыстық теріс қылықтар мен ауырлығы аз қылмыстар бойынша шектеулер алып тасталатын болады.

Қазақстан Республикасының Бас прокурорынан басқа оның орынбасарларына, Бас әскери, Бас көлік прокурорына кассациялық сатыға наразылық енгізу құқығы беріледі.

Дербес кассациялық соттардың құрылуына байланысты ҚІЖК, АІЖК және ӘРПК-де Жоғарғы соттың заңды күшіне енген сот актілерін кассациялық сатыда қарағаннан кейін оларды қайта қарау тәртібін регламенттейтін жаңа тараулар енгізілді.

Қазақстан Республикасының Жоғарғы Сотында істер ерекше жағдайларда Жоғарғы Сот судьясының ұсынуы немесе Қазақстан Республикасы Бас Прокурорының наразылығы бойынша қайта қаралуы мүмкін.

Сот актісін шығару мәселесінде процестік қатынастардың тұрақтылығы мақсатында АІЖК-де "кеңесу бөлмесі және оның құпиялары" институты қалпына келтірілді, сондай-ақ азаматтардың қорғауға құқықтарының шектелуіне жол бермеу үшін іске қатысушы адамдар келмеген жағдайда сот қабылдаған шешімді жария етпеуге мүмкіндік беретін нормалар алып тасталды.

Қазақстан Республикасының аумағында экстремизмді немесе террористік қызметті жүзеге асыратын ұйымды тану туралы азаматтық істерді қараудың жеделдігі үшін мұндай істерді қарау мерзімі бір айдан он жұмыс күніне дейін қысқартылды.

Азаматтық істерге ұқсас, әкімшілік орган жауапкер болып табылатын талапкердің таңдауы бойынша әкімшілік істер бойынша аумақтық соттылықты енгізу ұсынылады. Мұндай соттылық 2025 жылдың 1 наурызынан бастап енгізіледі.

"Қазақстан Республикасының Жоғары Сот Кеңесі туралы" Заңға "Қазақстан Республикасының сот жүйесі және судьяларының мәртебесі туралы" Конституциялық заңның нормаларына сәйкестендіруге бағытталған, Сот жюриінің Күшін жойған оны шығарған кезде судья заңдылықты өрескел бұзуға жол берген әрбір сот актісін тексерудің жаңа тетігін енгізуге байланысты жұмысын жетілдіруге бағытталған түзетулер енгізілді,

"Жедел-іздестіру қызметі туралы" заңда қылмыстық процестің белгіленген рәсімдерін айналып өтіп, судьяларды тәртіптік жауапкершілікке тарту үшін жедел-іздестіру қызметінің материалдарын пайдалануға тыйым салынады.

"Мемлекеттік қызмет туралы" заңда "Б" корпусының мемлекеттік әкімшілік лауазымдарының конкурсын өткізбестен атқаруға жіберілген лауазымдар тізбесінен уәкілетті органның келісімі бойынша Сот Әкімшілігі Басшысының орынбасары, сондай-ақ Жоғары Сот Кеңесі Аппараты Басшысының орынбасары алып тасталсын деп ұсынылады. 2023 жылғы қаңтардан бастап Сот әкімшілігінің басшылығы саяси мемлекеттік қызметшілер болып табылатындығына байланысты, ал ЖСК аппараты басшысының орынбасары "А"корпусының мемлекеттік әкімшілік лауазымдары санатына жатқызылды.

Бұдан басқа, ЖСК хатшысы – Аппарат басшысы лауазымын ЖСК төрағасы бағалайтын тұлғалар тізбесінен алып тастау ұсынылады, өйткені оның лауазымы саяси мемлекеттік қызметшілер санатына жатқызылған.

"Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне сатып алу және артық заңнамалық регламенттеуді болдырмау мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы" Заңға заңның жекелеген ережелерінің қайшылықтарын болдырмауға бағытталған түзетулер енгізілді.