Астық шаруашылығы және ұн тарту өнеркәсібіне қолдау көрсету бойынша депутаттық сауал
Депутаттық сауал Премьер-Министрге бағытталады
Құрметті Олжас Абайұлы!
Астық шаруашылығы – дәнді дақылдар өндіру жүйесі, еліміздің егіншілік кәсібінің негізгі саласы.
Астық саласының өнімдері ұн тарту өнеркәсібі мен мал шаруашылығының негізгі шикізаты. Яғни, астық саласы ауыл шаруашылығының ғана емес, елдің бүкіл агроөнеркәсіптік кешенінің негізгі элементі болып табылады және осы саланың проблемалары АӨК-нің бірқатар бағыттарына да терең әсер етеді.
Диірмен кәсіпорындарының жалпы саны - 250-ге жуық. Бүгінгі күнге жұмыс істейтіндердің саны – 179. Аталған салада 100 мыңнан астам адам жұмыс істейді.
К сожалению, в последнее время в силу целого ряда причин, отрасль стагнирует, теряя былые передовые позиции.
В 2023 году экспорт пшеничной муки в деньгах снизился на 23%, или с 753 млн.долларов США до 579 млн.долларов США в сравнении с 2022 годом.
Происходит это в силу целого ряда причин – как внутреннего, так и внешнего характера.
Первое.
Казахстан поставляет на внешние рынки стран Центральной Азии и Афганистана пшеницу и муку на условиях равного доступа.
Страны – импортеры нашей пшеницы создают меры нетарифного ограничения в торговле, сдерживая импорт нашей муки, развивая собственную переработку. К примеру, в Узбекистане дифференцированные ставки импортных пошлин – на ввозимое зерно – 0%, на ввозимую муку – 10%.
В результате экспорт муки из Казахстана в Узбекистан упал с 1,243 млн. тонн (2012 год) до 426 тыс. тонн (2022 год) – в три раза. Экспорт зерна пшеницы за этот же период возрос с 658 тыс. тонн до 2,991 млн. тонн – в 4,5 раза. И такая ситуация сложилась в соседних странах центральной Азии.
Второе.
С целью сдерживания дешевого российского зерна Казахстан ввел ограничения на импорт – запрет на ввоз пшеницы автомобильным транспортом и по железной дороге – кроме в адрес лицензированных мукомольных и птицеводческих предприятий.
Данные обстоятельства приводят к массовому завозу муки из Российской Федерации на территорию Казахстана. Зачастую импорт происходит контрабандой, без уплаты налогов и без соблюдения фитосанитарных и санитарных требований.
Третье.
Развитие инструментов поддержки экспорта.
Возврат НДС – проблема, которая не решается десятилетиями, о её существовании и проблематике все и всё знают. Для её решения сегодня нужна исключительно политическая воля.
Четвертое.
Проблемы логистики – как внутри страны, так и проблемы высоких транзитных тарифов, несвоевременное согласование планов заявок, введение конвенционных запретов на перевозку грузов, постоянных заторах и скоплений вагонов на станциях.
Қорытындылай келе, астық өңдеу бойынша әлемде алдыңғы қатардағы позицияларымызды жоғалтып жатырмыз.
Осы орайда, жүйелі және түбегейлі шаралар қолданбасақ, осы саланың одан әрі банкроттыққа ұшырауына әкеп соқтырады. Президенттің агроөнеркәсіп саласында қайта өңделген өнім экспортын 70% -ға қол жеткізу бойынша қойған міндеті орындалмау қаупі бар.
Құрметті Олжас Абайұлы, баяндалғандардың негізінде, келесі мәселелерді ұсынамыз:
1) автоматты режимде экспорттау кезінде ҚҚС-ң (қосымша құн салығы) оңайлатылған қайтарымын және көлік шығындарының бір бөлігін өтеу бойынша уақтылы қамтамасыз ету;
2) Қазақстанға қатысты саудада тарифтік емес және тарифтік шектеу шараларын жүзеге асыратын елдерге айна шараларын (зеркальные меры) енгізу;
3) «Бірыңғай терезе» қағидаты бойынша Бірыңғай экспорттық құрылымды құру және Қытай Халық Республикасынан сауда өкілдіктерін ашу;
4) ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілер өңдеуге тапсыратын көлемдерді субсидиялау тетіктерін әзірлеу және ұн тарту кәсіпорындарына теміржол және автомобиль көліктерімен астық импортын әкелу бойынша шектеулер мен тыйымдардың күшін жою;
5) Өзбекстан аумағы арқылы теміржол тасымалының транзиттік тарифін азайту және үздіксіз тасымалдау процесін шешу;
Айтылған ұсыныстарды ескеріп, Қазақстан Республикасының 2029 жылға дейінгі Ұлттық даму жоспарының әзірленіп жатқан жобасы шеңберінде астық саласының нарығын мемлекеттік қолдау және реттеу жөніндегі бірыңғай тәсілдерін әзірлеу қажет.
Аталған мәселелерге қатысты, астық шаруашылығы және ұн тарту өнеркәсібінің өзектілігін ескеріп, жан-жақты пысықтап, жедел түрде нақты шараларды қолдануыңызды сұраймын.
Құрметпен,
С. ДҮЙСЕМБИНОВ
